قبل از تزریق واکسن آنفولانزا این نکات را باید بدانید

با شروع فصل سرما و افزایش شیوع بیماری‌های تنفسی، بسیاری از افراد به فکر تزریق واکسن آنفولانزا می‌افتند. آنفولانزا هر ساله میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان درگیر می‌کند و در برخی افراد، به‌خصوص سالمندان و بیماران زمینه‌ای، می‌تواند عوارض جدی‌تری مانند ذات‌الریه به همراه داشته باشد.

واکسیناسیون سالانه یکی از موثرترین روش‌های پیشگیری از این بیماری و کاهش شدت آن است. با این حال، پیش از مراجعه به داروخانه یا مرکز درمانی برای تزریق، دانستن چند نکته درباره زمان‌بندی، گروه‌های در معرض خطر و مراقبت‌های پیش و پس از تزریق می‌تواند تاثیر واکسن را بیشتر کند و از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری کند. در ادامه این مطلب، تمام نکاتی که پیش و پس از تزریق واکسن آنفولانزا باید بدانید را بررسی می‌کنیم.

واکسن آنفولانزا چیست و چگونه عمل می‌کند؟

واکسن آنفولانزا حاوی ویروس‌های ضعیف‌ شده یا غیرفعال است که با تحریک سیستم ایمنی بدن، ساخت پادتن (آنتی‌بادی) را آغاز می‌کند. این پادتن‌ها در صورت مواجهه بدن با ویروس واقعی آنفولانزا، آماده مقابله با آن هستند و از بروز علائم شدید بیماری جلوگیری می‌کنند. 

ساختار ویروس‌ها هر سال دچار تغییر و جهش می‌شود. به همین دلیل، محققان سازمان‌های بهداشتی هر سال بررسی‌های دقیقی انجام می‌دهند تا متوجه شوند کدام ویروس‌ها در پاییز و زمستان پیش رو ، شیوع بیشتری خواهند داشت. بر اساس این بررسی‌ها، ترکیب واکسن تغییر می‌کند تا بیشترین اثربخشی را داشته باشد.

 به طور کلی دو نوع اصلی از این داروها وجود دارد. دسته‌ی اول واکسن‌های سه ظرفیتی هستند که بدن را در برابر سه نوع ویروس (دو سویه نوع A و یک سویه نوع B) مقاوم می‌کنند. دسته‌ی دوم، واکسن‌های چهار ظرفیتی هستند که طیف گسترده‌تری از ویروس‌ها را پوشش می‌دهند و در برابر چهار نوع ویروس (دو سویه نوع A و دو سویه نوع B) مقاومت ایجاد می‌کنند.

بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا چه موقع است؟

زمان‌بندی صحیح در این اقدام بهداشتی، بسیار مهم است تا بدن فرصت کافی برای آماده‌سازی داشته باشد. پزشکان متخصص عفونی، اواخر شهریور تا اواسط آبان را به عنوان بهترین و طلایی‌ترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا معرفی می‌کنند. دلیل این زمان‌بندی این است که ویروس‌ها معمولا از اواسط پاییز تا اوایل بهار بیشترین میزان شیوع را دارند.

وقتی شما این دارو را دریافت می‌کنید، بدن بلافاصله مقاوم نمی‌شود. فرآیند شناسایی ویروس ضعیف شده و ساخت پادتن‌های مدافع در خون، حدود دو هفته زمان می‌برد. بنابراین اگر در مهر ماه اقدام کنید، تا قبل از سرد شدن شدید هوا و شروع موج بیماری در آبان و آذر، بدن شما بالاترین سطح ایمنی را خواهد داشت.

اگر به هر دلیلی نتوانستید در ماه‌های ابتدایی پاییز اقدام کنید، باز هم جای نگرانی نیست. تزریق در ماه‌های آذر، دی و حتی بهمن نیز مفید خواهد بود. تا زمانی که ویروس در هوا و محیط اطراف در حال گردش است، واکسیناسیون از ابتلا به فرم‌های شدید بیماری جلوگیری می‌کند. با این حال، هرچه زودتر این کار را انجام دهید، مدت زمان بیشتری در طول فصل سرما در برابر بیماری محافظت می‌شوید.

چه کسانی حتما باید واکسن بزنند؟

بر اساس توصیه مراکز بهداشتی معتبر، تزریق سالانه واکسن آنفولانزا برای همه افراد بالای شش ماه توصیه می‌شود، اما برای برخی گروه‌ها اهمیت بیشتری دارد، زیرا در صورت ابتلا بیشتر در معرض عوارض شدید قرار می‌گیرند:

• سالمندان: افراد بالای ۶۵ سال به دلیل ضعیف شدن طبیعی سیستم ایمنی در اثر افزایش سن، بیشتر در معرض خطر بستری شدن هستند. 
• زنان باردار: دریافت این دارو در دوران بارداری بدون خطر است و علاوه بر سلامت مادر، با انتقال پادتن‌ها از جنین نیز محافظت می‌کند.
• افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای: مبتلایان به دیابت، مشکلات قلبی و عروقی، آسم، بیماری‌های مزمن ریوی، بیماری‌های کلیوی و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، باید هر سال بدون وقفه واکسینه شوند.
• کادر درمان و مراقبان: پزشکان، پرستاران و کسانی که در مراکز نگهداری سالمندان کار می‌کنند، به دلیل تماس مداوم با بیماران، باید از سلامت خود محافظت کنند.

ضرورت واکسن برای کودکان و دانش‌آموزان

کودکان به دلیل حضور مداوم در محیط‌های شلوغ مانند مهدکودک‌ها و مدرسه‌ها، به سرعت ویروس را دریافت کرده و به دیگران انتقال می‌دهند. بهترین زمان برای تزریق واکسن آنفولانزا در کودکان، اوایل پاییز و پیش از بازگشایی مدرسه‌ها است. کودکان ۶ ماهه تا ۸ ساله که برای اولین بار قصد دریافت واکسن را دارند، باید دو دوز واکسن را با فاصله حداقل ۴ هفته (یک ماه) دریافت کنند تا ایمنی کافی در بدنشان شکل بگیرد. 

علاوه بر واکسینه کردن، به کارگیری روش‌های دیگر برای حفظ سلامت محصلان اهمیت دارد. کودکان گاهی در برابر عفونت‌های ساده‌تر محیط مدرسه نیز ضعیف هستند. در کنار واکسن، استفاده از قرص تقویت سیستم ایمنی تحت نظر پزشک، می‌تواند به ساختار دفاعی بدن آن‌ها کمک کند تا کمتر درگیر بیماری‌های ویروسی فصلی شوند.

راهکارهای مکمل واکسن برای پیشگیری

هیچ واکسنی در پزشکی اثر صددرصدی ندارد. گاهی اوقات با وجود واکسینه شدن، باز هم ممکن است فرد به ویروس مبتلا شود، هرچند شدت بیماری بسیار کمتر خواهد بود. بنابراین برای جلوگیری از ابتلا، شستشوی مداوم دست‌ها، رعایت فاصله از افراد بیمار و مصرف مایعات فراوان الزامی است.

به بزرگسالان و افراد شاغل نیز توصیه می‌کنیم برای پیشگیری از سرماخوردگی‌های مکرر و خستگی‌های ناشی از تغییر فصل، در کنار واکسیناسیون، از یک قرص تقویت سیستم ایمنی قوی یا قرص مولتی ویتامین استفاده کنند تا بدنشان مواد معدنی و ویتامین‌های پایه‌ای برای ساخت پادتن‌ها را در اختیار داشته باشد.

مراقبت‌های بعد از تزریق واکسن آنفولانزا در کودکان

پس از مراجعه به مراکز درمانی، سیستم دفاعی بدن کودک شروع به فعالیت می‌کند تا پادتن‌های لازم را بسازد. در این فرآیند ممکن است علائم خفیفی در بدن کودک دیده شود که طبیعی هستند و نشان می‌دهند دارو در حال انجام وظیفه خود است. والدین در این شرایط باید مراقبت‌های زیر را اعمال کنند:

• پرهیز از فعالیت بدنی سنگین: کودک باید یک یا دو روز استراحت کند و از دویدن و ورزش‌های خسته‌کننده دوری کند.
• کنترل تب: در صورت شناسایی بروز تب خفیف با تب سنج یا درد عضلانی، می‌توانید با مشورت پزشک داروخانه، از استامینوفن برای تسکین استفاده کنید. توجه کنید که مصرف آسپرین برای کودکان ممنوع است.
• نوشیدن مایعات فراوان: آبمیوه‌های طبیعی و آب ولرم به تنظیم دمای بدن و رفع بی‌حالی کمک می‌کنند.

خواب راحت و کافی در این روزها برای ریکاوری و بازیابی توان جسمی کودک بسیار مهم است. با این حال، برخی کودکان به دلیل تب خفیف یا درد در بازو دچار بی‌قراری می‌شوند و نمی‌توانند خواب آرامی داشته باشند. در این شرایط برای کنترل تب و درد به کمک مسکن‌های مجاز (مانند استامینوفن تحت نظر پزشک) و ایجاد یک محیط آرام، می‌توانید به آرامش و خواب راحت کودک کمک کنید. دادن هرگونه داروی خواب‌آور به کودکان برای رفع بی‌قراری پس از واکسن، از نظر پزشکی به هیچ وجه توصیه نمی‌شود.

عوارض جانبی احتمالی واکسن آنفولانزا

هر فرآورده دارویی ممکن است واکنش‌هایی را در بدن ایجاد کند. در مورد فرآورده‌های ویروسی نیز، بروز عوارض جانبی نشان‌ دهنده واکنش طبیعی سیستم ایمنی به ذرات وارد شده است. خوشبختانه درصد بالایی از افراد دچار هیچ عارضه‌ای نمی‌شوند و در صورت بروز، این علائم بسیار خفیف و گذرا هستند. 

عوارض شایع شامل موارد زیر است:

• قرمزی، تورم و احساس درد در محل ورود سوزن روی بازو
• احساس خستگی، بی‌حالی و دردهای عضلانی خفیف
• تب پایین و لرز که ممکن است یک تا سه روز با شما همراه باشند

برای تسکین درد بازو می‌توانید از کمپرس سرد استفاده کنید. در کنار این موارد، عوارض نادر و غیرمعمول شامل واکنش‌های حساسیتی شدید (آنافیلاکسی) است. اگر فردی بلافاصله دچار تنگی نفس، افت شدید فشار خون، تورم در ناحیه صورت و گلو، یا کهیرهای وسیع پوستی شد، مستلزم مراجعه سریع به مراکز اورژانس است. افرادی که سابقه حساسیت شدید به تخم‌مرغ دارند (زیرا برخی از این داروها در محیط تخم‌مرغ کشت می‌شوند) یا قبلا دچار سندرم گیلن باره شده‌اند، باید پیش از انجام هرگونه اقدام، پزشک خود را در جریان بگذارند.

نتیجه‌گیری

تزریق واکسن آنفولانزا یکی از ساده‌ترین و موثرترین اقدام‌ها برای عبور بی‌دردسر از فصل سرد سال است. دانستن بهترین زمان تزریق، شناخت گروه‌های در معرض خطر و آگاهی از مراقبت‌های پیش و پس از واکسیناسیون به شما کمک می‌کند تصمیم درستی بگیرید و بیشترین محافظت را از این واکسن بگیرید. پیش از تزریق، حتما با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید تا مطمئن شوید واکسن مورد نظر برای شرایط سلامتی شما و خانواده‌تان گزینه خوبی است و در صورت احتیاج، از قوی ترین قرص تقویت سیستم ایمنی بدن هم زیر نظر متخصص استفاده کنید.

سوالات متداول 

آیا مصرف داروهای دیگر با واکسن آنفولانزا تداخل دارد؟

 در بیشتر موارد، واکسن آنفولانزا با داروهای رایج مانند داروهای قلبی یا دیابت تداخل مهمی ندارد. با این حال بهتر است فهرست داروهای مصرفی خود، از جمله داروهای گیاهی و مکمل‌ها را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.

تفاوت سرماخوردگی و آنفولانزا چیست؟ 

سرماخوردگی و آنفولانزا هر دو از طریق ویروس‌های تنفسی ایجاد می‌شوند، اما نوع ویروس‌ها و شدت علائم متفاوت است. سرماخوردگی معمولا روندی کند و تدریجی دارد؛ اما آنفولانزا به صورت بسیار ناگهانی و طوفانی فرد را درگیر می‌کند.

آیا واکسن آنفولانزا از سرماخوردگی هم پیشگیری می‌کند؟ 

خیر. ویروس‌های ایجادکننده سرماخوردگی با ویروس آنفولانزا تفاوت دارند. این واکسن فقط برای مقابله با سویه‌های آنفولانزا طراحی شده است و جلوی سرماخوردگی‌های ساده را نمی‌گیرد. اما اگر فرد با وجود تزریق واکسن به ویروس آنفولانزا  مبتلا شود، این واکسن باعث می‌شود که علائم آنفولانزا شدیدتر نشود و از بروز عوارض خطرناک این بیماری جلوگیری کند.