بیماری کرون؛ علائم، علت‌ها و جدیدترین روش‌های درمان

بیماری کرون یکی از بیماری‌های التهابی مزمن دستگاه گوارش است که می‌تواند هر بخشی از لوله گوارش، از دهان تا مقعد را درگیر کند. این بیماری هر سال افراد زیادی را در سنین گوناگون تحت تاثیر قرار می‌دهد و از آنجا که ماهیت مزمن دارد، پیگیری و کنترل آن اهمیت زیادی دارد. بیماری کرون چیست و چه علائمی دارد؟ این یکی از پرسش‌های رایج کسانی است که به داروخانه‌ها و مراکز درمانی مراجعه می‌کنند.

در واقع، این بیماری نوعی التهاب طولانی‌مدت در دیواره روده است که روند طبیعی هضم و جذب مواد غذایی را مختل می‌کند. آشنایی دقیق با این بیماری به افراد مبتلا کمک می‌کند تا با انتخاب سبک زندگی سالم و مصرف داروها و مکمل‌های استاندارد، علائم آزاردهنده را کمتر کنند و زندگی روزمره‌شان کمتر تحت تاثیر قرار بگیرد. در ادامه این متن، به بررسی جنبه‌های مختلف این بیماری، از نشانه‌های هشداردهنده اولیه تا روش‌های تازه تشخیص و کنترل بیماری کرون، می‌پردازیم.

بیماری کرون چیست؟

بیماری کرون نوعی بیماری التهابی مزمن روده است که در آن دیواره دستگاه گوارش دچار التهاب می‌شود. برخلاف بسیاری از بیماری‌های گوارشی که فقط لایه سطحی روده را درگیر می‌کنند، التهاب در کرون می‌تواند تمام لایه‌های دیواره روده، از لایه داخلی تا لایه بیرونی، را در بر بگیرد. همین موضوع باعث می‌شود عوارض این بیماری در برخی افراد جدی‌تر باشد.

شایع‌ترین محل درگیری، انتهای روده باریک و ابتدای روده بزرگ است، اما التهاب می‌تواند به صورت پراکنده در نقاط مختلف دستگاه گوارش دیده شود؛ به طوری که بین بخش‌های سالم و بیمار روده فاصله وجود دارد. پزشکان به این الگو «ضایعات پرشی» می‌گویند و آن را یکی از نشانه‌های مشخص بیماری کرون در روده می‌دانند.

این بیماری در خانواده بزرگ‌تری از بیماری‌های التهابی روده جای می‌گیرد که کولیت اولسروز هم یکی دیگر از اعضای آن است. آمار دقیقی از شیوع کرون در ایران در دست نیست، اما در بسیاری از کشورها، شمار افراد مبتلا در چند دهه گذشته افزایش داشته است. پزشکان این افزایش را به تغییر سبک زندگی، الگوی غذایی و شرایط زندگی شهری مرتبط می‌دانند.

علائم بیماری کرون کدام‌اند؟

علائم بیماری کرون بسته به محل و شدت التهاب در افراد مختلف متفاوت است. برخی از بیماران فقط نشانه‌های خفیف گوارشی دارند و برخی دیگر با مشکلات جدی‌تر و خارج از روده هم روبه‌رو می‌شوند. در ادامه، نشانه‌های اصلی این بیماری را در سه دسته بررسی می‌کنیم.

نشانه‌های گوارشی کرون

آسیب‌های التهابی دیواره دستگاه گوارش باعث ایجاد نشانه‌های مستقیمی در روند هضم و دفع می‌شوند که شامل موارد زیر است:

• اسهال مداوم و مزمن که گاهی ممکن است با خروج مخاط یا چرک همراه باشد و فرد را دچار ناآرامی گوارشی کند.
• دردهای شکمی و کرامپ‌های شدید که بیشتر در سمت راست و پایین شکم احساس می‌شوند و پس از صرف غذا شدت می‌یابند.
• مشاهده خون در مدفوع که نشان‌دهنده وجود زخم‌های فعال در لایه‌های داخلی دیواره روده است.
• تهوع و استفراغ که معمولا در اثر التهاب بخش‌های بالایی دستگاه گوارش یا تنگ شدن مجرای روده رخ می‌دهد.در برخی افراد مشکلاتی مانند رفلاکس معده نیز می‌توانند باعث سوزش و ناراحتی دستگاه گوارش شوند.
• کاهش اشتها که در اثر احساس ناخوشایند پس از خوردن غذا و سوزش گوارشی شکل می‌گیرد.

علائم عمومی و سیستمیک

التهاب مزمن روده علاوه بر دستگاه گوارش، تمامی بخش‌های بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد و منجر به بروز نشانه‌های عمومی زیر در بیمار می‌شود:

• کاهش وزن ناخواسته و شدید که به علت افت جذب مواد مغذی و بی‌اشتهایی مداوم رخ می‌دهد.
• تب خفیف تا متوسط همراه با خستگی مفرط که ناشی از فعالیت غیرطبیعی سیستم دفاعی بدن و التهاب است.
• کم‌خونی که به دلیل خونریزی‌های خفیف گوارشی مداوم و افت جذب عنصر آهن بروز می‌کند.از آنجا که خستگی، رنگ‌پریدگی و ضعف می‌توانند از نشانه‌های این مشکل باشند، آشنایی با علائم کم‌خونی فقر آهن به تشخیص زودتر کمبودهای تغذیه‌ای در بیماران کمک می‌کند.

تظاهرات خارج روده‌ای

در برخی حالات شدید، این اختلال گوارشی می‌تواند اندام‌های غیرگوارشی بدن را نیز درگیر کند و مشکلات زیر را به همراه داشته باشد:

• اختلالات و ضایعات پوستی مانند جوش‌های دردناک و قرمزی روی پاها و دست‌ها.
• درد، تورم و التهاب در مفاصل بزرگ بدن نظیر زانوها و مچ پاها.
• سوزش، قرمزی و التهاب در ساختار چشم‌ها که احتیاج به بررسی تخصصی دارد.
• ایجاد فیستول، آبسه یا زخم‌های پوستی دردناک در اطراف مقعد.

تفاوت بیماری کرون و کولیت اولسراتیو (UC)

کرون و کولیت اولسراتیو هر دو از انواع بیماری‌های التهابی روده هستند و علائمی مثل اسهال و درد شکم در هر دو دیده می‌شود، اما چند تفاوت مهم بین آن‌ها وجود دارد که در جدول زیر آمده است.

تشخیص دقیق نوع بیماری، به خصوص در مراحل اولیه، کار ساده‌ای نیست و به همین دلیل بررسی توسط پزشک متخصص گوارش اهمیت زیادی دارد.

علت بیماری کرون روده چیست؟

علت بیماری کرون به طور دقیق برای پزشکان و پژوهشگران روشن نشده است، با این حال، علت بیماری کرون روده را می‌توان به ترکیبی از فاکتورهای زیستی و محیطی مرتبط دانست که شامل موارد زیر است: 

• ژنتیک: افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، بیشتر در معرض ابتلا هستند.
• اختلال سیستم ایمنی: در این بیماری، سیستم دفاعی بدن به اشتباه به سلول‌های سالم روده حمله می‌کند و التهاب به وجود می‌آید.
• عوامل محیطی: سیگار کشیدن یکی از عوامل خطر شناخته‌شده است و می‌تواند شدت بیماری را هم بیشتر کند.
• رژیم غذایی: مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده و چرب ممکن است در افراد مستعد، زمینه بروز علائم را بیشتر کند.

برخی پژوهش‌ها هم به تغییر در باکتری‌های روده (میکروبیوم) به عنوان یک عامل دیگر اشاره می‌کنند؛ به این معنا که تعادل باکتری‌های مفید و مضر روده در بیماران کرون با افراد سالم فرق دارد. البته هنوز مشخص نیست این تغییر باکتری‌ها علت بیماری است یا نتیجه آن.

هیچ‌کدام از این عوامل به‌تنهایی باعث بیماری کرون نمی‌شود، بلکه ترکیبی از آن‌ها در افراد مستعد باعث شروع بیماری می‌شود. به همین دلیل، پیشگیری قطعی از این بیماری در حال حاضر ممکن نیست، اما کنترل عوامل محیطی مانند ترک سیگار می‌تواند خطر ابتلا را کمتر کند.

پزشک چگونه بیماری کرون را تشخیص می‌دهد؟

برای تشخیص بیماری کرون، پزشک از چند روش استفاده می‌کند تا هم وجود التهاب را تایید کند و هم آن را از بیماری‌های مشابه جدا کند:

• آزمایش خون و مدفوع: بررسی نشانه‌های التهاب، کم‌خونی و وجود خون پنهان در مدفوع
• کولونوسکوپی و بیوپسی: پزشک با دوربین مخصوص، داخل روده را بررسی می‌کند و از بافت مشکوک نمونه‌برداری انجام می‌دهد
• تصویربرداری: سی‌تی‌اسکن، ام‌آر‌آی یا عکس‌برداری تخصصی از روده باریک برای بررسی بخش‌هایی که کولونوسکوپی به آن‌ها دسترسی ندارد.

ترکیب این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کند بیماری کرون را از بیماری‌هایی مثل کولیت اولسراتیو یا سندروم روده تحریک‌پذیر جدا کند و درمان درستی را برای بیمار در نظر بگیرد.

راه‌های درمان بیماری کرون چیست؟

در حال حاضر دارویی که بیماری کرون را به‌طور قطعی درمان کند وجود ندارد، اما روش‌های درمانی زیادی برای کاهش التهاب، کنترل علائم و بهتر شدن زندگی روزمره بیمار وجود دارد:

• داروهای ضدالتهاب و سرکوب‌کننده سیستم ایمنی: مانند آمینوسالیسیلات‌ها، کورتیکواستروئیدها، داروهای تعدیل‌کننده ایمنی و داروهای بیولوژیک که التهاب را کاهش می‌دهند
• تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی: پرهیز از غذاهای محرک، خوردن وعده‌های کوچک‌تر و مکرر، ترک سیگار و مدیریت استرس
• جراحی: در موارد شدید یا بروز عوارضی مثل انسداد روده، فیستول یا خونریزی شدید، ممکن است بخشی از روده برداشته شود.

در برخی از بیماران، در دوره‌های حاد بیماری، پزشک ممکن است رژیم غذایی مایع یا غذاهای ساده و کم‌محرک را برای مدت کوتاهی توصیه کند تا روده کمی استراحت کند. در دوره‌های آرام بیماری هم توجه به وعده‌های منظم، جویدن آهسته و دقیق غذا و نوشیدن آب کافی به کاهش فشار روی روده و درمان بیماری کرون کمک می‌کند. اما در برخی بیماران، به‌ویژه زمانی که آزمایش‌ها کمبود آهن را نشان می‌دهند، پزشک ممکن است استفاده از مکمل‌های آهن را برای کمک به جبران ذخایر بدن توصیه کند. با این حال، انتخاب نوع مکمل و مقدار مصرف باید بر اساس شدت کمبود، وضعیت گوارشی بیمار و نتایج آزمایش خون انجام شود.

در کنار این روش‌ها، بسیاری از بیماران کرون به دلیل کم‌خونی یا کمبود ویتامین به مکمل‌هایی مثل آهن، ویتامین D و ویتامین ب12 هم احتیاج پیدا می‌کنند که این مکمل‌ها معمولا در داروخانه‌ها در دسترس هستند.همچنین برخی فرآورده‌های موجود در مکمل‌های گوارشی ممکن است با توجه به شرایط فرد و برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش مورد استفاده قرار گیرند، البته مصرف هر مکمل یا دارو باید حتما با تجویز و زیر نظر پزشک انجام شود، چون دوز و نوع آن در هر بیمار می‌تواند فرق کند.

نتیجه‌گیری

بیماری کرون یک بیماری التهابی مزمن روده است که می‌تواند علائم گوارشی و خارج از روده زیادی ایجاد کند. اگرچه علت دقیق آن هنوز روشن نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ایمنی و محیطی در بروز آن دخالت دارند. تشخیص زودهنگام با آزمایش‌ها و روش‌های تصویربرداری، و پیگیری درمان دارویی و تغییر سبک زندگی، به کنترل بهتر بیماری کمک زیادی می‌کند.

اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با علائمی مثل اسهال طولانی‌مدت، درد شکم یا کاهش وزن بدون دلیل روبه‌رو هستید، بهتر است هر چه زودتر به پزشک گوارش مراجعه کنید. برای هرگونه مکمل یا دارویی که برای کنترل کم‌خونی یا کمبود ویتامین احتیاج دارید هم می‌توانید با داروخانه ما مشورت کنید.

سوالات متداول

آیا بیماری کرون خطرناک است؟

اگر بدون درمان بماند، می‌تواند باعث عوارضی مثل انسداد روده، فیستول یا خونریزی شود. با این حال، با تشخیص زودهنگام و پیگیری درمان، بسیاری از بیماران زندگی نزدیک به حالت عادی دارند.

آیا بیماری کرون درمان قطعی دارد؟

خیر، در حال حاضر درمان قطعی برای این بیماری وجود ندارد. اما داروها و تغییر سبک زندگی می‌توانند علائم را کنترل کنند و دوره‌های بدون علامت بیماری را طولانی‌تر کنند.

رژیم غذایی خوب برای بیماران کرون چیست؟

رژیم غذایی خوب به وضعیت هر بیمار بستگی دارد، اما به‌طور کلی خوردن وعده‌های کوچک و مکرر، پرهیز از غذاهای پرچرب و تند و مصرف کافی مایعات توصیه می‌شود. بهتر است هر بیمار با کمک پزشک یا کارشناس تغذیه، برنامه غذایی خودش را تنظیم کند.